ATEX normy zharmonizowane

Kiedy mamy do czynienia z Dyrektywą ATEX 2014/34/UE?

ATEX normy zharmonizowane: Dyrektywa 2014/34/UE (zwana potocznie ATEX) dotyczy urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej. Oznacza to, że jeżeli istnieje prawdopodobieństwo występowania gazów, pyłów czy oparów, które w połączeniu z powietrzem mogą stworzyć mieszaninę wybuchową, wówczas sprzęt stosowany w takich warunkach musi spełniać ATEX.

Przykładowe branże:

• Przemysł chemiczny (zakłady produkcji farb, lakierów, rozpuszczalników),
• Przemysł spożywczy (młyny, cukrownie – duże ilości pyłów palnych),
• Górnictwo (zagrożenie metanem i pyłami węglowymi),
• Stacje paliw (opary paliw),
• Rolnictwo (silosy zbożowe).

Jak ATEX ma się do Dyrektywy Maszynowej?

• Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE reguluje głównie ogólne zasady bezpieczeństwa maszyn.
• ATEX 2014/34/UE dodatkowo nakłada wymagania odnoszące się do zabezpieczenia przed wybuchem w atmosferze potencjalnie wybuchowej.

Sprzęt, który jednocześnie spełnia definicję maszyny i ma pracować w strefie zagrożenia wybuchem, musi być zgodny z oboma aktami prawnymi – czyli z Dyrektywą Maszynową i Dyrektywą ATEX.
W praktyce producent bądź importer:

1. Wykonuje analizę ryzyka zgodnie z Maszynową,
2. Dodatkowo przeprowadza ocenę zgodności w odniesieniu do wymagań Dyrektywy ATEX (jeśli wyrób będzie w środowisku wybuchowym).

Normy zharmonizowane ATEX – czym są i co dają?

Zasada domniemania zgodności

Unia Europejska publikuje tzw. normy zharmonizowane, oficjalnie ogłaszane w Dzienniku Urzędowym UE. Jeżeli producent w pełni zastosuje daną normę zharmonizowaną i odpowiednio to udokumentuje, wówczas zakłada się (domniemuje), że wyrób jest zgodny z odpowiadającymi tej normie zasadniczymi wymaganiami (w przypadku ATEX wymogami z załącznika II Dyrektywy).

Stan prawny i liczba norm zharmonizowanych

Obecnie opublikowano 108 norm zharmonizowanych z Dyrektywą ATEX 2014/34/UE. Są to zarówno normy ogólne, opisujące zasady projektowania i badań, jak i branżowe czy odnoszące się do konkretnych zagadnień (np. elektrycznych czy nieelektrycznych źródeł zapłonu).

Przykładowe normy zharmonizowane ATEX

Normy te opisują procedury badań, wytyczne projektowe oraz sposoby dokumentowania spełnienia wymagań. Dla wielu inżynierów i managerów to podstawa pracy – sięgając po konkretną normę, zyskują gotowy zestaw rozwiązań, jak zapewnić bezpieczeństwo przeciwwybuchowe.

Atex normy zharmonizowane: jaki mają wpływ na procedurę oceny zgodnośći?

Kiedy trzeba zaangażować jednostkę notyfikowaną?

Dyrektywa ATEX wprowadza różne kategorie urządzeń (np. M1, M2 w Grupie I czy 1, 2, 3 w Grupie II). Zależnie od kategorii wybiera się procedurę oceny zgodności (np. moduł B+D, B+F, G, wewnętrzna kontrola produkcji itd.).

Ogólna zasada:

• Dla urządzeń najwyższych kategorii (np. kategoria 1, M1) niemal zawsze wymagana jest interwencja jednostki notyfikowanej.
• Natomiast w przypadku mniej rygorystycznych kategorii (np. kategoria 3, używana w strefach, gdzie atmosfera wybuchowa występuje rzadko), możliwe jest zastosowanie modułu A (wewnętrzna kontrola produkcji) bez udziału jednostki notyfikowanej.

Jak normy zharmonizowane ułatwiają procedurę?

1. Potwierdzenie stosowania rozwiązań projektowych – jeśli urządzenie zaprojektowano zgodnie z normą zharmonizowaną (np. PN-EN 60079-15 dla budowy urządzeń typu „n”), to jednostka notyfikowana widzi, że przyjęto akceptowane rozwiązania techniczne.
2. Przejrzysty dobór badań – normy określają m.in. metody testowania odporności na wybuch czy szczelności ognioszczelnej obudowy, co eliminuje arbitralność przy weryfikacji bezpieczeństwa.
3. Skrócenie czasu certyfikacji – łatwiej i szybciej wykazać zgodność z Dyrektywą, co dla firm oznacza oszczędności finansowe i sprawniejszy proces wprowadzania urządzeń na rynek.

Dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań ATEX

1. Deklaracja zgodności UE
   • Dotyczy gotowych urządzeń i systemów ochronnych.
   • Sporządza ją producent, po przeprowadzeniu przewidzianej modułami procedury oceny zgodności.
   • Oświadcza w niej, że wyrób spełnia wymagania Dyrektywy (i ew. innych mających zastosowanie).
   • Jest niezbędna, by legalnie wprowadzić produkt na rynek UE.
2. Świadectwo zgodności
   • Wystawiane najczęściej dla komponentów (części, które same nie są urządzeniami, ale mogą stanowić istotny element chroniący przed wybuchem).
   • Potwierdza, że dany komponent spełnia odpowiednie zapisy Dyrektywy 2014/34/UE.
   • Producent lub importer dołącza kopię takiego świadectwa przy sprzedaży lub montażu komponentu.
3. Certyfikat zgodności (np. certyfikat badania typu UE)
   • Wystawiany przez jednostkę notyfikowaną.
   • Potrzebny w procedurach, w których wymaga się udziału strony trzeciej (np. moduł B – badanie typu UE).
   • Stanowi formalne potwierdzenie, że wyrób został sprawdzony przez upoważniony organ i jest zgodny z zasadniczymi wymaganiami ATEX.
   • W zależności od wybranej procedury oceny zgodności (np. B+D, B+F), certyfikat może obejmować ocenę prototypu (moduł B) oraz zgodność procesu produkcji (moduł D, F itp.).