Ocena zgodności maszyn

Ocena zgodności maszyn to proces, który nie tylko umożliwia legalne wprowadzenie maszyn na rynek europejski, ale przede wszystkim zapewnia ich bezpieczne i zgodne z przepisami użytkowanie. Przepisy takie jak Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE oraz Rozporządzenie 2023/1230/UE wymagają, aby każda maszyna przeszła ten proces przed uzyskaniem oznaczenia CE.

Choć ocena zgodności może być przeprowadzona wewnętrznie, wiąże się to z koniecznością doskonałej znajomości wielu norm zharmonizowanych, które pozwalają na domniemanie zgodności z przepisami. Dla wielu firm najlepszym rozwiązaniem jest zlecenie tego zadania zewnętrznej firmie specjalizującej się w ocenie zgodności. Dlaczego? Bo niezależny audytor daje większą wiarygodność i minimalizuje ryzyko popełnienia kosztownych błędów.

Kiedy potrzebna jest ocena zgodności?

Ocena zgodności maszyn jest wymagana w kilku kluczowych sytuacjach, a brak jej przeprowadzenia może mieć poważne konsekwencje. Przede wszystkim każda nowa maszyna, którą planujesz wprowadzić na rynek UE, musi spełniać odpowiednie wymagania prawne. Ale co właściwie oznacza „wprowadzenie na rynek”? To nie tylko produkcja i budowa maszyn – jeżeli sprowadzasz urządzenia spoza Unii Europejskiej lub je sprzedajesz, to na Tobie spoczywa odpowiedzialność za proces oceny zgodności. Musisz upewnić się, że maszyna posiada oznakowanie CE, a dokumentacja techniczna jest kompletna.

Z kolei, jako nabywca maszyny, Twoim obowiązkiem jest sprawdzić, czy maszyna, którą kupujesz, ma prawidłowe oznakowanie CE. Brak odpowiedniej weryfikacji może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, finansowych oraz – co najważniejsze – zagrożeń dla bezpieczeństwa pracy.

Równie ważna jest ocena zgodności przy modernizacji linii produkcyjnych. Nawet jeśli maszyna już wcześniej posiadała oznaczenie CE, każda większa zmiana, która wpływa na jej funkcjonowanie, wymaga ponownej oceny. Wprowadzenie nowych podzespołów lub modyfikacji oznacza konieczność aktualizacji dokumentacji technicznej i przeprowadzenia ponownej analizy ryzyka.

Proces oceny zgodności

Proces oceny zgodności maszyn składa się z kilku kluczowych etapów, które muszą być starannie przeprowadzone, aby maszyna spełniała wszystkie wymagania prawne. Pierwszym krokiem jest analiza ryzyka, która pozwala zidentyfikować potencjalne zagrożenia związane z użytkowaniem maszyny. Na tym etapie określa się, jakie środki bezpieczeństwa są konieczne, by zminimalizować ryzyko wypadków.

Jednym z kluczowych elementów tego procesu jest dobór odpowiednich norm zharmonizowanych. Na przykład, norma PN-EN ISO 12100 jest normą zharmonizowaną typu A, co oznacza, że ma nadrzędny charakter w stosunku do norm typu B1, B2 i C, które są bardziej szczegółowe. Teoretycznie, można zadeklarować zgodność z samą normą ISO 12100, co może wydawać się wystarczające, jeśli analiza ryzyka pokaże, że wszystkie zagrożenia zostały właściwie zidentyfikowane i są akceptowalne. Ale tutaj pojawia się pytanie: czy na pewno właściwie zinterpretowaliśmy ryzyka?

Decyzja o oparciu się wyłącznie na tej normie może być zarówno dobrą, jak i złą strategią. Bez doświadczenia trudno jednoznacznie ocenić, czy żadne istotne ryzyko nie zostało pominięte. Dlatego warto rozważyć zlecenie oceny ryzyka zewnętrznemu ekspertowi. Taka firma może zapewnić dodatkową gwarancję, że żadnego zagrożenia nie umniejszono ani nie przeoczono.

Jeśli analiza ryzyka wykaże, że niektóre zagrożenia są nieakceptowalne, wtedy możemy zarządzać tymi ryzykami za pomocą norm niższego poziomu, takich jak normy B1 i B2, które oferują bardziej szczegółowe wytyczne. Wprowadzenie dodatkowych środków ochrony, takich jak osłony, kurtyny bezpieczeństwa czy inne systemy, staje się wtedy konieczne

(…) W praktyce brak odpowiedniego doświadczenia w ocenie ryzyka może prowadzić do poważnych błędów. Przykładem może być firma, która samodzielnie wykonała analizę ryzyka i zadeklarowała zgodność z normami typu B, w tym z normą PN-EN ISO 14120, dotyczącą osłon maszyn. Na pierwszy rzut oka wszystko wydawało się w porządku, ale okazało się, że nie wszystkie elementy ruchome, które powinny być osłonięte, były odpowiednio zabezpieczone. Taka sytuacja oznacza złamanie prawa – deklaracja zgodności była nieprawidłowa, a firma naraziła się na poważne konsekwencje prawne i ryzyko związane z bezpieczeństwem pracowników.

Najczęstsze problemy i błędy

Najczęściej spotykane problemy w procesie oceny zgodności maszyn wynikają z kilku kluczowych czynników. Pierwszym z nich jest niedoszacowanie ryzyk. Firmy często nie zdają sobie sprawy z tego, jak w różnych warunkach może zachować się dany komponent maszyny. Automatyzacja produkcji to nie tylko korzyści, ale także właśnie nowe ryzyka. Na przykład, jak maszyna reaguje przy nagłym zatrzymaniu lub w razie awarii jednego z systemów? Brak doświadczenia w bezpieczeństwie maszyn i przewidywaniu takich scenariuszy może prowadzić do poważnych wypadków.

Kolejnym problemem jest brak wiedzy technicznej w zakresie dostępnych rozwiązań, które mogą ograniczyć ryzyko. Często nie wystarczy zastosowanie jakiejkolwiek funkcji bezpieczeństwa – musi to być właściwa funkcja bezpieczeństwa. Na przykład, kiedy osłona powinna być stała, a kiedy dozorowana? Jeśli maszyna nie posiada osłon, a jedynym zabezpieczeniem jest kurtyna bezpieczeństwa, czy przeprowadzono badania dobiegów, aby upewnić się, że maszyna zatrzyma się w odpowiednim czasie?

W procesie oceny zgodności nie można również zapominać o ryzyku resztkowym. Co zrobiono, aby zminimalizować te ryzyka? Każda decyzja techniczna w tej kwestii ma znaczenie, a niepełna analiza może prowadzić do nieakceptowalnych zagrożeń. Bez odpowiedniego doświadczenia trudno w pełni zidentyfikować wszystkie potencjalne ryzyka i dobrać właściwe środki ochrony.

Koszty i konsekwencje braku zgodności

Brak prawidłowo przeprowadzonej oceny zgodności maszyn może prowadzić do poważnych konsekwencji, zarówno finansowych, jak i prawnych. Gdy maszyna nie spełnia wymagań, konieczne jest dostosowanie jej do zasadniczych wymagań, co często oznacza znaczące zmiany na liniach produkcyjnych. Szczególnie problematyczne może to być w przypadku maszyn sprowadzanych spoza UE, gdzie standardy mogą być zupełnie inne. W takim przypadku koszty modyfikacji mogą być ogromne, zwłaszcza jeśli producent nie współpracuje lub nie chce wziąć na siebie odpowiedzialności za niezgodności.

Co wtedy? Oczywiście można zdecydować się na sądowe rozstrzygnięcie sprawy, ale do tego czasu maszyna nie może być legalnie użytkowana. Przerwy w pracy linii produkcyjnych oznaczają jeszcze większe straty, zarówno finansowe, jak i operacyjne. Zatem ryzyko związane z użytkowaniem maszyn niespełniających wymagań przepisów jest ogromne i może odbić się na całej działalności przedsiębiorstwa.

Jak wybrać firmę do oceny zgodności?

Decyzja o zleceniu oceny zgodności maszyn zewnętrznej firmie to ważny krok, który może uchronić przed poważnymi problemami prawnymi i finansowymi. Jak więc wybrać odpowiedniego partnera do tego procesu? Oto kilka kluczowych kwestii, na które warto zwrócić uwagę:

1. Doświadczenie i specjalizacja – Upewnij się, że firma ma odpowiednie doświadczenie w ocenie zgodności maszyn i linii produkcyjnych, a nie tylko w teorii, ale również w praktycznych wdrożeniach. Czy firma ma doświadczenie w pracy z maszynami podobnymi do tych, które chcesz ocenić?
2. Znajomość norm zharmonizowanych – Dobrze dobrany partner musi mieć dogłębną znajomość norm zharmonizowanych, takich jak PN-EN ISO 12100 i inne, szczegółowe normy B1 i B2, które pomogą w zarządzaniu ryzykami i ochronie przed wypadkami.
3. Kompleksowe podejście – Ważne, aby firma oferowała pełne wsparcie – od analizy ryzyka, przez dobór norm, po przygotowanie dokumentacji technicznej. Powinieneś otrzymać nie tylko raport, ale również konkretne rozwiązania i rekomendacje dotyczące środków bezpieczeństwa.
4. Referencje i certyfikaty – Sprawdź, jakie referencje posiada firma oraz czy dysponuje certyfikatami, które potwierdzają jej kompetencje w przeprowadzaniu oceny zgodności maszyn.
5. Inżynierskie podejście i wsparcie modernizacji – Najlepsze firmy nie tylko wskażą problemy, ale także zaproponują konkretne rozwiązania inżynierskie, co jest rzadkością. Dodatkowo, powinny być w stanie wesprzeć Cię w całym procesie, a nawet fizycznie zmodernizować maszynę. Taką firmą jest np. Engineering Shield Sp. z o.o., która nie tylko przeprowadza ocenę zgodności, ale również proponuje i wdraża konkretne zmiany w maszynach, dostosowując je do wymogów prawnych i bezpieczeństwa.